fbpx
Miðvikudagur 20.mars 2019
Pressan

Hún geymdi þúsundir barna í líkkistum – Þegar hún var handsömuð kom sannleikurinn í ljós

Kristján Kristjánsson
Þriðjudaginn 19. febrúar 2019 06:59

Irena á góðri stund.

Ekki missa af Helstu tíðindum dagsins í pósthólfið þitt

Lesa nánar

Eftir að hafa geymt þúsundir barna í líkkistum, sekkjum, ruslapokum, tunnum og kössum komst að lokum upp um hana. Um langa hríð hafði hún stundað þetta beint fyrir framan nefið á fjandmönnum sínum sem brugðust illa við þegar þeir sáu hvernig leikið hafði verið á þá.

Það var eitt sem faðir Irena Sendler kenndi henni í æsku og hún hafði að leiðarljósi allt sitt líf: Að hjálpa þeim sem minna mega sín. Það er óhætt að segja að hún hafi látið þetta vera leiðarljós sitt allt lífið og varð það mörgum til láns og lífs.

Irena fæddist í Varsjá í Póllandi 1910. Hún missti föður sinn þegar hún var aðeins sjö ára en árin sem hún átti með honum höfðu mikil áhrif á hana. Faðir hennar var læknir og fylgdi Irena í fótspor hans og hóf störf innan samfélagsgeirans.

Hún starfaði hjá velferðarsviði Varsjárborgar þar sem hún sá um aðstoð við fjölskyldur sem áttu ekki fyrir mat og fatnaði. Á þessum árum fór gyðingahatur vaxandi í Evrópu enda var uppgangur nasista mikill. Irena var sjálf heittrúaður kaþólikki en hún lét gyðingafordómana og hatrið ekki ná tökum á sér og aðstoðaði gyðinga til jafns við aðra.

Eftir að síðari heimsstyrjöldin braust út og nasistar höfðu hernumið Pólland komu þeir á laggirnar gettói í Varsjá þar sem þeir söfnuðu gyðingum saman. Talið er að allt að hálf milljón gyðinga hafi verið látin dvelja í gettóinu. Lífið var allt annað en auðvelt þar því matarskortur, þrengsli, óöryggi og sjúkdómar settu mark sitt á hið daglega líf. Irena ákvað að láta þetta til sín taka og reyna að aðstoða gyðingana.

Gyðingar í Varsjá.

Hún gekk til liðs við Zegota, pólska andspyrnuhreyfingu, sem aðstoðaði gyðinga og reyndi að bjarga þeim frá útrýmingarbúðum nasista. Irena taldi ekki eftir sér að leggja sitt af mörkum, jafnvel þótt það gæti stefnt lífi hennar í hættu. Hún og fleiri meðlimir Zegota byrjuðu að flytja börn úr gettóinu. Þar biðu íbúarnir dauða síns, annað hvort þar eða í útrýmingarbúðum.

Irena heimsótti mörg heimili í gettóinu og bauðst til að smygla börnum þaðan út í öryggið. En þótt göfug markmið væru höfð að leiðarljósi áttu margar mæður erfitt með að láta börn sín af hendi til ókunnugrar konu.

En það var ekki auðvelt að smygla börnunum út úr gettóinu því nasistarnir gættu þess vel og mikið eftirlit var með öllum ferðum til og frá því. Irena varð því að sýna mikla hugmyndaauðgi við að smygla börnunum út. Í fyrstu notaði hún sjúkrabíla og þóttist vera að sækja mjög veikt fólk sem þurfti að flytja á sjúkrahús. En eftir því sem eftirlitið var hert þurfti að finna nýja leiðir til að koma börnunum út. Hún faldi þau því í pokum, ruslapokum og líkkistum. Á þennan hátt tókst að bjarga 2.500 börnum frá dauða.

Börnum var smyglað út úr gettóinu.

Irena hélt skrá yfir öll börnin sem tókst að bjarga. Þessa skrá geymdi hún í niðursuðudósum sem hún gróf niður í garði nágranna síns.

Allt gekk vel þar til dag einn þegar nasistarnir uppgötvuðu hvað hún var að gera og handtóku hana. Hún var flutt í fangelsi og liðsmenn Gestapo yfirheyrðu hana. Þeir brutu báða handleggi hennar í yfirheyrslunum. En þrátt fyrir ofbeldið og pyntingarnar sagði hún ekki orð um börnin eða fjölskyldur þeirra. Á endanum gafst Gestapo upp og Irena var dæmd til dauða. En örlögin höfðu ekki í hyggju að láta hana deyja strax.

Samverkafólk hennar gafst ekki upp og náði að múta hermönnum í fangelsinu til að hjálpa henni að flýja. Flóttinn tókst og Irena fór huldu höfði næstu árin en hætti aldrei að aðstoða aðra.

„Hatrið í garð þýska hernámsliðsins var sterkara en óttinn. Auk þess kenndi faðir minn mér að maður eigi að aðstoða þann sem er að drukkna. Þarna var Pólland að drukkna.“

Sagði hún síðar í samtali við Sydsvenskan.

Að stríði loknu gróf hún skrá sína yfir börnin upp og afhenti yfirvöldum sem gátu notað hana til að sameina fjölskyldur á nýjan leik.

Irena giftist síðar og eignaðist þrjú börn og lifði hamingjusömu lífi.

„Ástæðuna fyrir að ég bjargaði börnunum er að finna í æsku minni, uppeldi mínu. Ég var alin upp við að hjálpa öðrum, það skiptir engu hver trúin eða þjóðernið er.“

Sagði hún.

Irena var sæmd heiðursmerki Ísraels fyrir það sem hún gerði fyrir gyðinga í síðari heimsstyrjöldinni og hún var tilnefnd til Friðarverðlauna Nóbels 1997.

Hún lést 2008.

Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.

Fleiri fréttir

Mest lesið

Ekki missa af

Pressan
Í gær

Gisle vaknaði við hávaða í húsinu – Var nærri drepinn af innbrotsþjófi

Gisle vaknaði við hávaða í húsinu – Var nærri drepinn af innbrotsþjófi
Pressan
Í gær

Svona vinna svikahrapparnir sem herja á saklausa borgara: „Var hann hræddur? Já, hann var skíthræddur“

Svona vinna svikahrapparnir sem herja á saklausa borgara: „Var hann hræddur? Já, hann var skíthræddur“
Pressan
Fyrir 2 dögum

Vill nota sérstaka kannabisrafmynt

Vill nota sérstaka kannabisrafmynt
Pressan
Fyrir 2 dögum

Þetta er maðurinn sem er grunaður um árásina í Utrecht – Þrír látnir og níu særðir

Þetta er maðurinn sem er grunaður um árásina í Utrecht – Þrír látnir og níu særðir
Pressan
Fyrir 2 dögum

Grunaður raðmorðingi handtekinn í Kaupmannahöfn – Minnst þrjú fórnarlömb – Óttast að þau séu mun fleiri

Grunaður raðmorðingi handtekinn í Kaupmannahöfn – Minnst þrjú fórnarlömb – Óttast að þau séu mun fleiri
Pressan
Fyrir 2 dögum

Hún lést 27 klukkustundum eftir fæðinguna – Eitthvað sagði manninum hennar að fara beint í tölvuna hennar

Hún lést 27 klukkustundum eftir fæðinguna – Eitthvað sagði manninum hennar að fara beint í tölvuna hennar